Гипертония ауруы

Гипертонияның (гипер — артық, көп. Тонус — қысым, сығым) негізгі белгісі адамның артериялық қан қысымы артады. Әрине, бұл адамның түрлі жағдайына және басқа ауруға байланысты. Бірақ кейде күтпеген уәйім-қайғыдан немесе ауыр қара жұмыстан кейін сап-сау адамның қан қысымы да уақытша артуы ғажап емес. Бұл аурудың белгісіне жатпайды.

Артериалық қан қысымы кейде бүйрек қабынғанда (нефрит) және бүйрек безі (надпочечник) мен қалқан безі (щитовидная железа), мидың қосалқы безі (гипофиз) секілді ішкі секреция бездерінің ауруы себепті азды-көпті артып отырады. Қан қысымының мұндай артуы осы органдардың ауыратындығын дәлелдейді. Гипертонияда денедегі барлық ұсақ артериялар (артериолы) Жіңішкеріп, қан жүретін жол тарылады. Соның нәтижесінде организмнің бір жеріндегі (артериясындағы) қанның екінші — жеріне (венаға) өтуі қиындайды. Сөйтіп, өте алмай іркілген қан тамырды кернейді, оның қуысында қан қысымын арттырады. Мысалы, қолқаның бір жері тарылғанда одан жоғарыдағы жердің қан қысымы артады. Сөйтіп гипертониялық ауру басталады. Гипертонияның себебі көп. Қөбінесе ол нерв жүйесінің әрекеті бұзылғандарда кездеседі. Зерттеу нәтижесіне қарағанда ой еңбегімен шұғылданатын инженер-техник қызметкерлер, ғалымдар және телефонисткалар мен шоферлердің қан қысымы жиі артып отырады. Өйткені бұл категориядағы адамдар міндетті жұмысын атқару үшін көп ойланып үнемі өздерін сергек ұстайды, түрлі жұмбақты шешуге, тапқырлыққа тырысады. Мұндай ұзаққа созылған ойлану миға күш түсіреді. Шаршап шалдыққан нерв жүйесінің әрекеті бұзылып, бұл қан қысымын арттырады, сөйтіп гипертония ауруының басталуына жағдай туғызады.

Қан қысымының артуы нерв жүйесі жұмысының бұзылуынан тағы да басқа бірнеше факторлардың әсер ететіндігі анықталды. Организмнің химиялық лабораториясының жұмысы бұзылғаңда бүйрек және бүйрек үсті безінің гормоны әдеттегіден артық бөлінеді. Гормонның бұлайша артық бөлінуі артериялық қан қысымын арттыратындығы анықталды. Соңғы кезге дейін бүйректі денедегі бұзылған, керексіз қалдықтардың (шлак) бөліп шығарып отыратын орган деп келдік. Сонымен қатар бүйректің қан қысымын арттыруда рөлі күшті ренин деген затты бөліп шығаратыны ашылды.

Қанның тамыр қабырғасындағы заттар алмасуын тексергенде ондағы альдостерон деген гормон өзіне натрий тәрізді элементті көп жинайтыны байқалды. Ал натрий сұйық затты бойына жинайтындықтан, тамыр қабырғаларында сұйық көбейеді. Бұл жағдай жіңішке тамырларды жуандатады, және артериалық канның қысымын арттырады. Ғылымның соңғы жетістігіне қарағанда гипертония ауруының тұқым қуатын түрі де жоқ емес.

Әрине, қан қысымы артуының басты себебі орталық нерв жүшесінің әрекетіне байланысты. Адам өмірінде кездесетін факторлар,— нерв жүйесінің жұмысы бұзылуы, ұзаққа созылған қайғы-қасірет, тұрмыстағы және жұмыстағы кейбір жағымсыз жағдайлар мезгілінде жойылмаса, сөзсіз гипертониялық ауруға соқтырады. Оның үстіне майлы тамақты мөлшерден тыс былапыттап ішіп-жеу, көп жүрмей, бір орында қозғалмай отыра беру де қан қысымының артуына себепкер болады.

Гипертония тұңғыш білінгенде артерия және басқа органдар құрылысында ешбір органикалық (анатомиялык) өзгеріс сезілмейді. Бірақ ауру ұзаққа созылып, кезінде емделмесе, қан тамыр өзгере (склероз) бастайды. Гипертонияның кейінгі сатысында жүрек артериясы мен артериольдарына және басқа органдарға да анатомиялық өзгерістер біліне бастайды. Тарылған қан жолындағы іркілген қанның қысымын жеңу үшін жүрек әдеттегіден артық күш жұмсайды. Мұның өзі миокардты күшейтеді (гипертония), жүректің көлемін үлкейтеді. Артериялық қан қысымы артуы нәтижесінде дене органдары отгегі мен басқа да қоректік заттарға тарығады. Бұл органдарда дәнекер тканьдер өсе бастайды. Осы тқаньдер, әсіресе жүрек (кардиосклероз), ми (церобросклероз) және бүйрек (нефросклероз) секілді органдарды қамтып, қауіпті ауруға шалдықтырады. Бұл органдардың скле-розбен зақымдануына байланысты гипертонияны үш түрге бөлеміз: 1. Жүректе болатын түрі 60—65 проц. қамтиды. 2. Мида болатын түрі 20—25 проц. қамтиды. 3, Бүйректе болатын түрі 10—12 проц. қамтиды. Гипертония көбінесе 40 жастан асқан адамдарда жиі кездеседі. Ал ол кейде 20—25 жастардағыларда да табылып жүр.

Оларда үлкендер гипертониясынан күшті басталады. Гипертония әйелдерде де жиі кездеседі. Бірақ бұлардың гипертониясы жасы келіп, етек кірі мүлдем тоқтар алдында бірнеше жыл бұрын пайда болады. Бірақ қан қысымы артқан ауру еркектерге қарағанда әйелдерде баяу болады. Өйткені еркектердің, жүрек қан тамырлары атеросклерозға жиі шалдығады да, миокардтың инфарктысына ұшырағыш келеді. Гипертония ақырын басталады, оның кейбір белгілері кейін сезіле бастайды. Бұл аурудың қатты басталып, өршіп кетуі сирек кездеседі.

Гипертонияны да өзінің дамуына қарай бірнеше сатыға бөлеміз: гипертониялық аурудың алғашқы сатысында адамның анда-санда басы ауырады, жүрек соғуы шапшаңдайды, кейде жүрек шаншып ауырады және бастың желке тұсы ауырлайды. Осы кезде қан қысымының артқаңын сынап бағанасымен өлшегенде 150/90, 160/95, 170/100 мм дейін жеткенін көреміз. Ауру адам жедел емделсе осы бірінші сатыда қан қысымы нормасына тез және оңай түсіруге болады. Бірақ адамның жанына айтарлықтай бата қоймағансып дәрігерге көрінбейді. Әрине, бұл үлкен қате. Мұндай адам басқа бір сырқатпен дәрігерге тексерілуге келгенде қан қысымының өскенін бір-ақ біледі. Осындай аурудың алғашқы кезеңін нерв функциясы бұзылғаннан болған гипертонияның бірінші сатысы дейміз. Осы кезеңде тиянақты емделмегендердің ауруы өршиді, ыңқыл-сыңқылы күн санап көбейе түседі. Бас айналады, аяқ-қол, саусақтар ұйытқиды, басқа қан құйылғандай сезім туады, көзге ұшқан шыбын тәрізділер елестейді, ұйқы бұзылады, адам шаршағыш келеді. Бұл кезеңде қан қысымын нормаға түсіру қиындап кетеді. Склероз барлық артерияларды қамти бастайды, зақымданған тамырлар өзінің әдеттегі жібектей жұмсақтығын жояды, қатаяды. Аурудың осы кезеңін гипертонияның склероздік сатысы дейді. Бірақ ауру адам еңбектен қалмайды, жұмысты істеп жүре береді. Гипертонияның үшінші, яғни ақырғы сатысында артериольдарда қан жүру бұзылғандықтан ауру адамның жүрегі мен бүйрегі өздерінің жұмысын нашар атқара бастайды, миға да қан аз барады. Гипертонияңың осы ақырғы сатысына жеткенде адам ентіге бастайды, жүрек қыспасы ұстайды, аяғы ісінеді, бауыры өседі, ішкі сарайына сұйық (асцит) жиналады.

Бұл гипертонияның жүректе кездесетін түрінде болады. Ал гипертонияның мида болатын түрінде бас ауырады, айналады, құлақ түбі шыңылдайды, көз нашар көреді, тіпті кан тамырлары жыртылып, миға қан құйылуы да (инсульт) мүмкін. Инсультте дененің оң немесе сол жағы сал (паралич) болып қалады. Гипертония ауруының бүйректе болатын түрінде оның функциясы бұзылады, кіші дәреті әдеттегідей денеден түгел шықпай сарқыла бөлін-бейді, ол бойға тарайды да, адамды уландыра бастайды (уремия).

Әрбір ауруды, әсіресе қан қысымы артқан ауруды емдеу тек осы ауруды тексеретін механизм шыққалы нәтижелі бола бастады. Гипертонияның қатерлі түрінен адамдар бұрын бірнеше айдың ішінде-ақ өлетін-ді. Оларды емдеуге дәрігердің күші келмейтін-ді. Қазір аурудың түрлі механизміне әсер ететін күшті дәрі-дәрмектер шықты. Бұл препараттар орталық нерв және қан тамыр тысындағы шеткі нерв жүйелеріне әсер етеді, сол секілді препараттық қан қысымын арттыратын гормон күшін әлсіретеді, сөйтіп қан қысымының артпауына шипалық әсер етеді. Жаңа шыққан дәрілерді дұрыс пайдаланса, қан қысымын бақылап, оны өршітпеуге мүмкіншілік туа бастады. Бұған дәлел: 1954 жылы гипертониямен ауырғандардың 30 процентінің қан қысымы төмендетілсе, 1965 жылы қан қысымы нормаға: түскендердің саны 60 процентке жетті.

Соңғы кезде бүйрек безіне шыққан ұра артериялық қан қысымын арттыратын гормонды көбейтетіні анықталды. Сол секілді бүйректі қоректендіретін қан тамыры тарылса, бүйрекке келетін қан азаяды. Мұның салдары гипертонияға соқтыратын заттардың пайда болуына жәрдемдесетіні анықталды. Егер заманымыздағы жетілген (рентген контрастық және изотоптык т. б.) әдістерді пайдаланып бүйректегі осы ауруларды кезінде тапса, оларды операция жолымен жазатын дәрежеге жеттік. Мұның өзі бүйрек кеселінен болатын гипертониялық ауруды жазуға мүмкіншілік берді. Сонымен гипертонияны алғашқы сатысында қолға алса, адам сөзсіз жазылады. Егер ауру кезінде емделмесе, қан қысымының ауруы өрши береді. Асқынған гипертония ауруын жазу қиын. Ол тіпті адамды қазаға да ұшыратады.

Читать также:  Лечение гипертонии йодом отзывы

Әрине, бұл арада да «аурып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде »дегіміз келеді. Гипертониядан алдын ала сақтану үшін әрбір азамат еңбек, тұрмыс және тынығу тәртібін дұрыс ұйымдастыра білгені жөн. Тамақ сапалы болсын. Белгілі бір тәртіппен күніге 3—4 рет тамақтану керек. Бірақ майлы және холестерині көп асқа үйір болмау керек. Сол секілді сұйық және тұзды асты көп ішіп-жеу де зиянды. Қандай тамақ болса да ішті кернеп, тоя ішіп-жеу жүрекке зиян. Асты аздап, жиі-жиі ішіп тұрған пайдалы.

Дәрігердің нерв және қан тамыр жүйесіне пайдалы деген дене қозғалыстарын және дене шынықтыруды үзбей жасаған жөн. Шала ұйқы нерв жүйесінің әрекетін бұзады, қан қысымын арттырады. Сондықтан ауру адам кемінде тэулігіне тоғыз сағат ұйықтауға тйіс. Қерек десе дәрігер аурудың қозған нерв жүйесін жайбарақаттандыратын және көп ұйықтататын дәрілер де береді. Гипертония мен ауырғанда — ауада ұзақ болудың, тынығу және демалыс күнін қала сыртында өткізудің емдік мәні күшті. Бірақ ыстық күнде жүруге немесе күн көзіне қыздырынуға болмайды. Қейбір не болса, соны көңіліне алатындар мен көрінгенге сенетіндерді психикасына әсер ететін әдістермен емдеу (психотерапия) — дәрі-дәрмектен де жақсы әсер етеді. Ондай адам өзінің емделіп жүрген дәрігеріне ғана емделуі тиіс дейміз. Гипертонияның екінші және үшінші сатыларында қан қысымын төмендету үшін дәрігердің нұсқауынша диуретин, папаверинді лю-миналмен, дибазол, әсіресе үнді өсімдігі раувольфидің — резерпин, серпазил, гендон, тағы соңғы кезде шыққан жаңа препараттармен емделген жақсы. Қейде тамырдан қан алу, немесе денеге сүлік қойып қанды сорғызу да қан қысымын төмендетуге жақсы әсер етеді. Санаторий, курорт жағдайында емделудің гипертония ауруына маңызы зор. Кейде қан қысымы артып, асқынғанда ‘ауру адам талып жығылады (гипертонический криз). Мұндай жағдайда ауру адамға жүруге болмайды.

Гипертония деген не

28 января 2011, 13:42 | 7 641 просмотр

ГИПЕРТОНИЯ – АРТЕРИЯЛЫҚ ҚАН ҚЫСЫМЫНЫҢ КӨТЕРІЛУІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ АУРУ. ҚАН ҚЫСЫМЫНЫҢ ДЕҢГЕЙІ АДАМ ДЕНСАУЛЫҒЫНЫҢ БАСТЫ КӨРСЕТКІШІ. ОЛ ЖҮРЕК , ҚАН ТАМЫРЛАРЫНЫҢ , ОРТАЛЫҚ НЕРВ ЖҮЙЕСІНІҢ , БҮЙРЕКТІҢ ЖАҒДАЙЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ДА ӨЗГЕРІП ТҰРАДЫ . КӨП ЖАҒДАЙДА ТОЛҚУЛАР, ҚАТТЫ АШУЛАНЫП – ҚАПАЛАНУ ОРТАЛЫҚ НЕРВ ЖҮЙЕСІ АРҚЫЛЫ ҚАН ҚЫСЫМЫНЫҢ КӨТЕРІЛУІНЕ ӘКЕП СОҒАДЫ.АРТЕРИЯЛЫҚ ҚАН ҚЫСЫМЫНЫҢ УАҚЫТША КӨТЕРІЛУІ : 130/ 80 ММ 139/89 ММ СЫНАП БАҒАНАСЫ БОЙЫНША БОЛСА, ОДАН ЖОҒАРЫ КӨТЕРІЛСЕ ЖӘНЕ ҰЗАҚ УАҚЫТ ТҮСПЕСЕ ЖҮРЕККЕ ЖӘНЕ МИ, БҮЙЕК, КӨЗ ҚАН ТАМЫРЛАРЫНА САЛМАҚ ТҮСІРІП АРТЕРИЯЛЫҚ ГИПЕРТОНИЯ АУРУЫНА ӘКЕП СОҒАДЫ. МҰНДАЙ ҚАЛЫПСЫЗДЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА , ӘЙЕЛДЕРДЕ КЛИМАКС ЖАҒДАЙЫНДА, ІШІМДІККЕ САЛЫНҒАНДА , ШУЛЫ ЖАҒДАЙДА ЖҰМЫС ІСТЕЙТІН АДАМДАРДА, ЖАТТЫҒУ ЖАҒДАЙЫН ӨЗГЕРТКЕН СПОРТСМЕНДЕРДЕ БОЛУЫ МҮМКІН.

Гипертония ауруының кездесуіне тұқым қуалау факторы да әсер етеді. Гипертония ауруы артериялық қан қысымының көрсеткіші және адамның жай – күйіне байланысты 3 сатыға бөлінеді. Алдымен уақытша көтерілу . 130/85 – 139/89 – бағаланады.

I – саты: Артериялық қан қысымы сынап бағанасы бойынша 140/90 – 159/99 мм. Адамның ұйқысы бұзылып , шаршау, жүрек қағу, мазасыздық пайда болады.

Бұл жағдайлар дұрыс дем алып , тыныштандыратын дәрілерден кейін қалпына түседі.

ІІ – саты : Артериялық қан қысымы 160/100 – 179/109 мм аралығында және бас ауру, жүрек айну, жүрек шаншу, бас айналуы мүмкін. Мазасыздық, шаршау, ұйқы бұзылу арта түседі. Бұл жағдайда жүрек , ми қан тамырларында өзгерістер пайда болады және қан қысымын төмендететін дәрілер қабылданған соң қалпына келгенімен тұрақты бір көрсеткіште тұрмайды.

ІІІ – саты: Артериялық қан қысымы 180/110 – дан бастап және одан жоғары көрсет-кіште үнемі болатын жоғарғы қан қысымынан жүрек бұлшық еттері мен қан тамырлары қабырғаларында болған қауіпті өзгерістерге (атеросклероз) байланысты ауытқулар болуы мүмкін:

-Инсульт / ми қан тамырларының зақымдануы/

-Миокард инфарктісі / жүрек қан тамырларының зақымдануы/

-Бүйрек жұмысының жеткіліксіздігі / бүйрек қан тамырдарының зақымдануы/

-Соқырлық / көз қан тамырларының зақымдануы/

Жүрек қан тамырлары жағынан аурудың асқынуы бойынша қауіптілік алғашқы 10 жылда пайызбен (%) есептеледі.

1.15% — ға дейін – төменгі қауіптілік

2.15 — 20% — ға дейін – орташа қауіптілік

3.20 — 30% — ға дейін – жоғары қауіптілік

4.30 % — ға дейін – өте жоғары қауіптілік

Қауіптілік пайызы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым асқыну аурулары да қиындау болады.

Гипертония ауруының қауіптілігі көптеген адамдар өз қан қысымының жоғары екенін білмегендігінде. Сондықтан әр жағдайда:

-Бір ретте болса қан қысымы көтерілген болса,

-Туыстарыңыздың қан қысымы жоғары болса,

-Жасың 35 – тен асса және артық салмағыңыз болса,

-Қант диабетімен ауырсаңыз,

-Климакс уақыты болса,

-Нерв жүйесіне артық салмақ түссе және ішкі жай – күйіңізде жайсыздық болған жағдайда дәрігерге көрініп, қан қысымыңызды өлшетіңіз. Ауруды уақытында анықтау, дер кезінде емдеу аурудың асқынуынан сақтайды.

Ең бастысы аурудың алдын алу, ол үшін:темекі шегу, ішімдікке салыну сияқты зиянды әдеттерден аулақ болу. Артық салмақ та зиян екенін естен шығармайық.

Салмақтың азюы тек қана артериялық қан қысымын төмендетіп қоймайды, холестерин мөлшерін азайтады және қан тамырларында атеросилероздық өзгерістерді төмендетеді. Мысалы: артық салмағыңыз 5 кг – ға азайтса қан қысымыңыз 5,4/2,4 мм-ге төмендейді. Сондықтан салмағыңызды күнде таңертең өлшеп тұрыңыз.

Артық салмақ кетле индексі бойынша: = есептеледі. Егер 25 тен жоғары болса , артық салмақ,ал 30 дан жоғары болса семіру деп есептеңіз. Сондықтан күнделікті тамақтан қантты, тәттілерді, ұн – нан тағамдарын , малдың майын, сары май, майлы етті, қою шай, кофені, қою сорпаны шектеу қажет. Күніне 3 -4 рет тамақтану қажет. Соңғы тамақ ұйқының алдында 2 -3 сағат бұрын, ал ертеңгі тамақ пен кешкі тамақтың арасы 10 сағаттан артық болмауы керек. Тамаққа ас тұзы аз мөлшерде қосылуы керек. Әр адамға күніне 3,5 – 5г ( 1 шай қасық ) тұз жеткілікті.

Ет – май тағамдарын өсімдік – көкөніс тағамдарына алмастыру қажет. Күніне 5 дана көкөніс өнімдерін жеу шетелдерде жақсы көрсеткіштер берген. Жүрек қан тамырларына қажетті К – Mg тұздары бүтін піскен картопта, фасольде, бұршақ, өрік – мейіз, қара өрікте, сұлыда, қызыл қызылшада, қарақатта, сәбіз, асқабақ, алмұрт, апельсинде, тауық етінде, балықта болады. Дене шынықтыру жаттығулары, таза ауда серуендеу, күніне 40 мин жаяу жүру, еңбек және дем алу тәртібін сақтау, әр кезде артериялық қан қысымын өлшетіп тұру – артериялық гипертония ауруының алдын алудың басты кепілі.

Егшер дәрігер сіздің қан қысымыңызды бірнеше рет өлшеп артериялық гипертония ауруыңызды анықтаған болса; онда жоғарыда көрсетілген ақыл – кеңеске қоса мына жағдайды есте ұстаңыз.

-Дәрі ұзақ уақыт, өмір бойы қабылданады,

-Дәрі мөлшері дәрігермен анықталып, өзгеріп тұруы мүмкін,

-Әр ауруға өз дәрісі – белгіленеді,

-Күніне 1 -2 рет қана қабылданатын дәрі пайдалы, дәрі 2 — 3 түрлі болуы мүмкін,

-Кенеттен көтерілген қан қысымы дәрінің түрін өзгертуді қажет етпейді.

Есте сақтаңыз: гипертония ауруынан адам бір жолата жазылып кете алмайды, тек өмір сүру бағытын өзгерту және үнемі дәрігердің белгілеуі бойынша дәрі қабылдап отыру арқылы ғана қан қысымын бір мөлшерде ұстауға аурудың асқынуынан сақтануға болады.

Артериалдық қан қысымының жоғары деңгейде болуына байланысты диспансерлiк бақылауда тұрган аурулар саны;

Читать также:  Йога против гипертонии

2008 жылы 16 онын iшiнде 12 әйел.

2009 жылы 25 онын iшiнде 16 әйел.

2010 жылы 35 онын iшiнде 25 әйел.

Жаңадан дәрiгердiң бақылауына алынған аурулар санының өсуi; жасаңғырауы байқалады.

Артериалдық қан қысымының жоғарылауына байланысты дәрiгерлiк бақылауға алынған аурулардың санының өсуi белсендi анықтауга және себептердiн көбеюiне байланысты болды.

Аурулардың өз қан қысымын өлшеу сауаттылығы, белсендi анықтау,күнделiктi дәрiгер белгiлеген дәрiлердi қабылдап тұруы, саламатты өмiр салтын сақтауы-аурудың әр түрлi асқынуларынан сактайды.

Гипертония деген не?

Гипертония деген не?

Гипертония – артериалдық қан қысымының (140/90 және одан жоғары) көтерілуіне байланысты ауру. Қан қысымы – адам денсаулығы жағдайының маңызды көрсеткіші. Толқулар, тәнге түсетін салмақ, реніш және шеккен бір дана темекінің немесе ішкен бір шыныаяқ кофе аз ғана уақытқа қан қысымын көтеруі мүмкін, сонан соң ол бұрынғы деңгейіне түседі. Егер жоғары қан қысымы (140/90 және одан да жоғары) ұзақ уақыт түспесе, жүрекке және жүрек қан-тамырларына салмақ түсіп, бұл ауруға әкеліп соғады. Гипертония ауруы кезінде ми, жүрек, бүйрек, көз қан тамырлары зақымданады.
Гипертонияны қалай анықтауға болады?
• Жалғыз тәсілі – тонометрдің көмегімен артериалдық қан қысымын өлшеу.
• Гипертонияның қауіптілігі – көптеген адамдар өз қан қысымының жоғары екенін сезбейтіндігінде.
• Егер темекі шексеңіз, сізде артық дене салмағы, қант диабеті, жасыңыз 35-тен асқан және туыстарыңыз гипертонияға шалдыққан болса, өз қан қысымыңызды өлшеңіз.
• Қан қысымын үнемі өлшеу – гипертонияны уақытында анықтауға мүмкіндік береді.
• Егер Сіздің қан қысымыңыз 140/90 және одан жоғары болса, дәрігерге көрініңіз!
Гипертонияның алдын алу үшін не істеу керек?
• Артық салмақпен күресіңіз.
• Тұз және мал майын қолдануды азайтыңыз.
• Еңбек ету және демалу тәртібін сақтаңыз.
• Жемістер мен көкөністерді көбірек тұтыныңыз.
• Неғұрлым көп қимыл үстінде болыңыз.
• Темекі шегуден бас тартыңыз.
• Күйзелістен сақтаныңыз.
• Алкоголь ішімдіктерін қолдануды азайтыңыз.
Жоғары қан қысымын неге төмендету қажет?
Ағзада ұдайы сақталатын жоғары қан қысымынан уақыт өте жүрек бұлшық еттерінде және қан-тамырлары қабырғаларында тұрақты және қауіпті өзгерістер пайда болып, мынадай дерттерге әкеліп соқтыруы мүмкін:
• Инсульт (ми қан тамырларының зақымдалуы);
• Миокард инфарктісі (жүрек қан тамырларының зақымдалуы);
• Бүйрек жұмысының жеткіліксіздігі (бүйрек қан тамырларының зақымдануы);
• Соқырлық (көз қан тамырларының зақымдалуы).

Қауіп-қатер факторлары
Кез келген мамандық иелері кез келген жаста гипертонияның құрбаны болуы мүмкін. Егер, сіздің жасыңыз 35-тен жоғары болса, бұл ескертпелерді ерекше есте сақтаңыз!
Артериялық гипертонияның пайда болуының қауіп-қатер факторлары:
• темекі шегу, семіздік;
• алькоголді ішімдікті артық тұтыну;
• дұрыс тамақтанбау (тұзды, майлы тағамдары көп мөлшерде тұтыну);
• аз қимылдау;
• ұзақ уақыт күйзелісте болу;
• тұқым қуалаушылық (жақын туыстарда артериалдық гипертонияның, инфарктың және иньсулттің болуы).

Б.САТБАЕВА,
салауатты өмір салтына жауапты мейірбике.

Гипертония– жоғары қан қысымы ретінде де белгілі – инфаркт, инсульт және бүйрек жеткіліксіздігінің дамуы қатерді арттырады. Қадағаланбаған гипертония соқырлыққа, аритмия және жүрек жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін. Даму қатерлері диабет сияқты, қатердің басқа да жүрек-қан тамыры факторлары болған жағдайда осы асқынулар арта түседі.

БҰЛ ӨТЕ МАҢЫЗДЫ!

  • Өз қан қысымыңды білу – жоғары қан қысымы қандай да бір симптомдармен білінбеуі мүмкін, бірақ кенеттен инсультке немесе инфарктке әкелуі мүмкін.
  • Қандағы қант деңгейін білу – қан құрамындағы глюкозаның жоғары болуы (диабет) инфаркт пен инсульттің даму қатерін арттырады. Егер сізде диабет бар болса, өзіңіздің қан қысымыңыз бен қандағы қант деңгейін қадағалап отыру өте маңызды.
  • Қандағы холестерин деңгейін білу – қан құрамындағы холестериннің жоғары болуы инфаркт пен инсульттің даму қатерін арттырады. Дұрыс тамақтанудың көмегімен қандағы холестерин деңгейін қадағалап отыру қажет.

ГИПЕРТОНИЯ ПРОФИЛАКТИКАСЫ

Гипертонияның даму қатерін төмендетуге болады:

  • күнделікті тұз мөлшерін азайту
  • тамақты теңдестіру
  • алкогольден бас тарту
  • тұрақты түрде дене шынықтырумен айналысу
  • қалыпты дене салмағын сақтау
  • темекі тартудан бас тарту.

АРТЕРИЯЛЫҚ ҚЫСЫМЫҢЫЗДЫ ӨЛШЕҢІЗ!

ГИПЕРТОНИЯНЫҢ АЛДЫН АЛУҒА ЖӘНЕ ЕМДЕУГЕ БОЛАДЫ!

Гипертония – барлығымызға мәлім жоғары қан қысымы – инфаркт, инсульттің даму қауіпі мен бүйрек жетіспеушілігін жоғарылатады. Бақылаусыз гипертония соқырлыққа, жүрек ырғақтылығың бұзылуы мен жүрек жетіспеушілігіне алып келуі мүмкін. Жүрек – қантамырлық қауіпті факторларының асқыуына, басқада қант диабеті секілді аурулардың даму қауіпін күшейтеді. Әлемде әрбір үшінші ересек адам гипертонияға шалдығуда. Гипертониямен ауыратын ересек адамдардың үлесі жасына қарай өседі – 20 жастан 40 жасқа дейінгі он адамның біреуі, ғқ жастан 60 жасқа дейінгі он адамның бесеуі.

Қалай артериялық қан қысымыңызды төмендетуге болады?

Дұрыс тамақтану рационын құрыңыз. Қалыпты жүрек – қантамырлық жүйелерін сақтау үшін теңдестірілген тамақтану рационының үлкен маңызы бар, көп көлемде жемістер мен көкөністер, тұтас астықтан тағам, майсыз ет, балық және бұршақ тұқымдастарды қосу, тағамыңызға тұз, қант пен майды қолдануды шектеу.

Дене белсенділігін жоғарылатыңыз. Қалыпты салмақты сақтау үшін күніне кем дегенде жарты сағат дене белсенділігі қажет.

Темекіні шегуден бас тартыңыз. Темекінің қай түрі болмасын, шылым, сигар мен насыбай денсаулық үшін қте зиянды. Пассивті темекі шегуде сондай қауіпті. Темекі өнімдерін қолдануды тоқтатқаннан бастап, бірден инфаркт немесе инсульттің даму қауіпі сейіле бастайды, ал бір жылдан соң ғқ пайызға төмендеуі мүмкін.

Гипертонияның алдын алу.

Гипертонияның даму қауіпін төмендетуге болады:

Гипертония ауруы

ГИПЕРТОНИЯ АУРУЫ
Гипертония ауруы (morbus hypertonicus) — негізгі және жетекші белгісі
ішкі ағзалардың зақымдалуынсыз артериалды қан қысымының көтерілуі
біріншілік болатын, адам организмінің патологиялық жағдайы. Жалпы
артериалды гипертензия көптеген сырқаттардың клиникалық белгісі болуы
мүмкін. Оны негізгі 2 түрге бөледі: 1). гипертониялық ауру; 2). қан
қысымының өзгеруіне қатысы бар кейбір ағзалардың зақымдалуы салдарынан
болатын симптоматикалық гипертензия. Артериялық қан қысымының (АҚ)
көтерілуін анықтау үшін, ең алдымен қалыпты жағдайдағы көрсеткіштерін білу
қажет, Адамның қан қысымының деңгейіне көптеген факторлар әсер етеді,
мысалы: жасы, жынысы, ауа-райы, әлеуметтік жағдай сияқты. Сонымен қоса АК,
әр қолда әртүрлі немесе төулік барысында өзгеріп отыруы мүмкін. АҚ мөлшері,
сол сияқгы, адамның көңіл күйі-не, қоршаған ортаның температурасына да
байланысты болуы мүмкін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сарапшылары (1970ж.) ересек
тұрғындарды тексеру кезінде (жасына қарамай) мына көрсеткіштерге сүйенуді
ұсынады: АҚ — 10060 мм.сын.бағ,-нан 14090 мм.б.с. дейін қалыпты, 14090
мм.с.б.-нан 15994 мм.с.б. дейін шекаралық гипертензия, және 16095 мм.с.б.-
нан жоғары-артериалды типертензия.
Практикада АҚ-ның 14090 мм.с.б. және одан жоғары көтерілуі (әсіресе 45
жасқа дейінгі адамдарда) артериалық гипертензия деп санауға болады.
Артериялық гипертензия жасы ұлғайған адамдар арасында кеңінен таралуда
және орта есеппен алғанда 50 жастан асқандар арасында 10%, 60- тан 20%, 70
жастан асқандарда 30%- ін құрайды. Оның ішінде егде жастағылар арасындағы
АГ-ң ең жиі кездесетін түрі жекеленген систолалық гипертензия болып отыр.
АҚШ кардиологтарының біріккен ұлттық комитеті АҚ-ң 18 және одан жоғары
жастағыларға арналған классификациясында АГ-ны 4 кезеңге бөліп қарастырған
(1-кесте). Бірақ бұл классификацияға антигипертензивті препараттар
қабылдағандар мен аз уақыт ауырғандардың АҚ деңгейлері кірмейді. Сол сияқты
АҚ өлшемдерінің 2 немесе одан да көп өлшемдерінің орташа деңгейі және жалпы
клиникалық жағдайы мен қауіп факторлары ескерілуге тиіс.
1-кесте.
1-кесте. Артериялық қысымның ересектер үшін класификациясы (18 және
одан жоғары жастағылар )

Читать также:  Гипертонический криз дифференциальная диагностика

Категориялар Артериялық қысым Қайталап тексеру және
тактика
Қалыпты АҚ 2 жылдан кейін
систолалық 130 диастолалық 85
Қалыпты АҚ-ң ең 130-139 85-89 1 жылдан кейін
жоғары шегі
І-кезеңі (жеңіл) гипертензия 90-99 диагнозды дәлелдеу, емдеу
140-159 тәсілін 2-ай ішінде
анықтау
ІІ-кезеңі (орташа)160-179 90-99 сол сияқты 1 ай ішінде
ІІІ-кезеңі (ауыр) 180-209 110-119 сол сияқгы 1 апта ішінде
IV-кезеңі (өте 210 120 емді шұғыл бастау қажет
ауыр)

Жүрек-қантамыр ауруларының дамуына АҚ-ң аздап көтерілуіне қарағанда бір
немесе бірнеше қауіп факторларының болуы маңызды роль болып табылады.
Осыған байланысты ДДҰ басты ағзалардың зақымдалу дәрежесі бойынша құрылған
классификацияны ұсынады. (2-кесте).

Этиологиясы мен патонгенезі. ГА этиологиясы мен патогенезін зерттеудегі
медицина ғылымының жетістіктеріне қарамастан бұл аурудың этиологиясы әлі
толық анықталған жоқ. 30-шы жылдары Г.Ф.Ланг жүйке мен адамның ішкі сезім
күйі өзгерістерінің маңыздылығы жөнінде тұжырым жасады. Қазіргі уақытта да
бұл пікір өзінің мәнін жойған жоқ. Бұл жүйенің зорығуындағы басты себептері
стресс, ұйқы мен еңбек ырғағының бұзылуы, қатты қорқу. Сонымен қатар ГА
этиологиясында тұқым қуалаушылық, семіру, ішімдікке салыну, темекі шегу, ас
тұзын шамадан тыс қолдану, дене қимылының аздығы сияқты факторларға да мән
беріледі (негізгі этиологиялық факторлардың әсері схемада көрсетілген).
Аталған себептердің ішінде әсіресе тұқым қуалаушылыққа ерекше назар
аударылады. ГА шын мәнісінде тұқым қуалайтын сырқат болмаса да, артериалық
гипертензия кең тараған әулеттерде жиі кездеседі. Соңғы зерттеулер бойынша
ГА мембранды патология ретінде танылып отыр, себебі науқас клеткаларының
жарғақғарында (мембраналарында) туа біткен ақаудың барлығы анықталынған. (3-
кесте).
2- кесте.

Басты ағзалардың зақымдану дәрежесі бойынша артериялық гипертонияның
классификациясы (ВОЗ-ДДҰ)

І-кезең ІІ-кезең ІІІ-кезең
Обьективті Келесі белгілердің ең аз Негізгі ағзалардың зақымдануына
қарағанда дегенде біреуі болады: — байланысты симптомдар мен
органика-лық сол жақ қарыншаның белгілер:
өзгерістер гипертрофиясы — журек: стенокардия, жүрек
белгілері жоқ (рентгенграфия, ЭКГ, инфаркті, жүрек жеткіліксіздігі
эхокардиография) -бас миы: ми қан айналымының
-торша (сечатка) өтпелі түрде бұзылуы, мидағы
артериясының ошақты және инсульт, гипертониялық
жалпы тарылуы эн-цефалопатия
-протеинурия және — көз түбі: көз түбі ісінуі,
креатининнің (1,2-2,0 торшаға қан құйылуы мен
мгдл) плазмалық эксудациясы және оның болмауы
концентрациясының аз — бүйректе: креатининің плазмалык
мөлшерде ұлғаюы концентрациясы 2,0 млдл жоғары,
рент-генологиялық немесе бүйрек жеткіліксіздігі
ультрадыбысты зерттеу — қан тамырлар:
кезінде — қалталы аневризма, артерияның
атеросклероздық окклюзиялық симптомдары
буылтықтардың болуы (ұйқы
артериясында, шап және сан
артериясында, қолқада)

Күніне 20-25 г ас тұзын қолданатын адамдардың арасында, 9-12 г.
қолданатындарға қарағанда ГА 3 есе жиі кездеседі. Себебі, натрий иондары
артық мөлшерде тамырлар қабырғасының клеткалық мембраналар қызметін бұзады.
3-кесте.

Күніне 20-25 г ас тұзын қолданатын адамдардың арасында, 9-12 г.
қолданатындарға қарағанда ГА 3 есе жиі кездеседі. Себебі, натрий иондары
артық мөлшерде тамырлар қабырғасының клеткалық мембраналар қызметін бұзады.
Қалыптан тыс семірудің де маңызы аз емес. АҚШ-тың 1171-қаласындағы 1
млн 40 — 64 жас арасындағы тұрғындарды зерттей отырып, толық адамдардың
ішінде АГ 1,5 есе артық кездесетіндігі анықталды. Сонымен, ГА себептері көп
және әртүрлі. Бірақ негізгі себебі — генетикалық деңгейдегі өзгеріс, ал
қалғандары оны жүзеге асыруға көмектеседі. ГА патогенезі күрделі нервті,
гормональды, бүйрек және жүрек-тамыр жүйелерінің арақатынастарының
бұзылуының нәтижесі.
Патологиялық морфологиясы. ГА патанатомиясы аурудың кезеңіне
байланысты. Бастапқы сатыларында тамыр қабырғасы интимасының қоректенуі
және микроциркулацияның бұзылуы байкалады. Зақымдалған тамырлар мен
қоректендірілетін ағзалар да өзгереді — паренхи- масы ылғалданып,
склерозданады. Бұл процесс дами келе ағзалардың атеросклерозы мен фиброзына
әкеліп соқтырады. ГА соңғы сатьшарьшдағы өзгерістер — қолқа, жүрек, ми,
бүйрек тамырларының атеросклерозбен зақымдануы.
Клиникалық бейнесі. ГА көбінесе 30-60 жас шамасындағы адамдарда,
әсіресе 50 жастан асқан әйел адамдарда (менопаузадан кейін) жиі кездеседі.
Ауырғандардың ішінде жұмыскерлерге қарағанда қызметкерлер басым болады.
Сырқаттың басталуы көбінесе наукасқа білінбейді, себебі алғашқы қан
қысымының көтерілуі сезілмей, кездейсоқ анықталады. Сырқаттың даму
барысында ауру өршіп, біресе басылып отырады. Алғашқы уақытта ГА ауруында
бастың ауыруы, айналуымен білінеді. Кейде баста, құлақта шуыл естіліп, ұйқы
бұзылады, мұрыннан қан кетіп, жүрек тұсында ауырсыну пайда болады.
Сырқаттың соңғы сатысында зақымдалған ағзалар мен жүйелердің бұзылуымен
білінеді. (4 кесте)
4 кесте.
ГИПЕРТОНИЯ АУРУЫНЫҢ КЛИНИКО-ПАТОГЕНЕТИКАЛЫҚ ЖІКТЕУІ.
КезеңАҚ мм.сын баг.
дері
Систолалық диасто Орта гипер-токөз
лалық ди-намика-лықниа-лық.түбінің
криз — өзгеріст
дер ері

II 180- 200 105-115 125-140 болып тұрады Тұрақты ангиоре-
тинопатия-ның I не II сатысы Перкуссия, R-графия, ЭКГ белгілері бар.
ЭХОКС бойынша ко-ронарлы кан айналымының азаюы Кдлыпты, не сәл азаяды
Біршама жоғары III 200 ден 115 тен 145
тен жиі бола-ды Тұрақты және айқын, ангиоре-тинопатияның II не III
сатысы Тұрақты жөне айқын коронарлы кан айналымының жетімсіздігі
және миокард дистрофиясы қосылады Азаяды Өте
жоғары
Жүрек тұсындағы ауырсыну, кейде стенокардия тәріздес болады.
Аускультация кезінде I тон жүрек ұшында әлсіреп, II тон қолқада
басымдалады. Кейде жүрек ұшында систолалық шуыл естіліп, ол сол қарынша
гипертрофиясы және қуысының кеңеюі салдарынан болатын митральды қақпақшаның
салыстырмалы жеткіліксіздігінің нәтижесі. Жүректің гиперфункциясы көп
уақытқа дейін сол қарыншалық гипертрофиямен компенсацияланады, бірақ,
коронар тамырларының атеросклерозбен зақымдалуынан, ГА-ға жүректің
ишемиялық ауруы қосарланады. Ол өз алдына дами келе қан айналымының
жеткіліксіздігіне себепкер болады,
Орталық нерв жүйесі тарапынан негізгі ми тамырларының функциональды
және органикалық өзгерістерінің белгілері сырқаттың басында-ақ біліне
бастайды және аурудың тұрақтануының себебі болады. Бірақ қан қысымының
көтерілу деңгейі мен ми зақымдалуының арасында ешқандай сәйкестік жоқ. Қан
қысымының шамалы жоғарылауына да сезімтал, не болмаса өте жоғары қан
кысымын сезбейтін де аурулар болады. Зақымдалған тамырлардың орнына қарай
нерв жүйесінің бұзылыстары да әртүрлі: гемипарез, атаксия, көру қабілетінің
төмендеуі, дизартрия болуы мүмкін. Қан қысымының жоғарылауы кезінде ми
инсульты болуы мүмкін. Ол 50-60 жас шамасындағы ер адамдарда жиі кездеседі.
ГА қатерлі асқынуыларының бірі миға қан құйылу (геморрагиялық инсульт)
көбінесе кенеттен, күндіз жұмыс үстінде пайда болады. Оның бір түрі
субарохнаидалды қан құйылу. Бұл асқынулар адамдарды өмірлік мүгедектікке
мәжбүр етеді.
ГА ең бір қатерлі асқынуларының бірі қолқаның сыдырылу (расслаивающая)
аневризмасы мен оның жарылуы.
ГА кезіндегі бүйректің зақымдалуы көп жылға дейін білінбеуі мүмкін. Ол
бүйрек тамырларының тоникалық жиырылуынан басталып, бүйрек қан айналысының
азаюына, бүйрек ішіндегі қан ағысына кедергінің артуына әкеліп соктырады.
Аздаған протеинурия, эритроцитурия және түтіктік реабсорбцияның азаюы
байқалады. Аурудың соңғы кезеңі нефроангиосклероз, бүйрек қызметінің
жеткіліксіздігінің дамуымен аяқталады.
Көз түбі тамырларының өзгеруі ГА тән белгілердің бірі. Олар 4 сатыға
бөлінген: І-де артериялардың шамалы тарылуы байқалады; ІІ-тарылу күшейіп,
қатайған артериялардың веналарды қысуы байкдлады, веналар иірленіп,
кеңейеді; ІІІ-сатысында айкын склероз, артериялар тарылған, көз түбінде қан
құйылулар байқалады; ІҮ сатысында — аталған өзгерістерге көру нервісінің
еміздікшесінің ісінуі, көру қабығының ісінуі, склерадан ажырауы, көру
қабілетін жоғалту қосылады. ГА кезінде баска жүйелер де өзгерістерге
ұшырайды, бірақ олардың белгілері айқын білінбейді. ГА ауруының ең жиі
кездесетін асқынуы — гипертониялық криз. Криз — француздің Czise (аурудың
қатты ұстауы) сезінен шыққан.
ГА кезіндегі . жалғасы

Источники:

Гипертония (қазақша) — Қан қысымының артуы

Гипертония деген не

http://stud.kz/referat/show/3116

Ссылка на основную публикацию
Adblock
detector